Đồng chí NGUYỄN PHÚ TRỌNG
Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương
Đảng Cộng sản Việt Nam

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

S

inh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng phòng,
chống tham ô, tham nhũng trong Đảng, Nhà nước. Người cho
rằng đó là “những căn bệnh nguy hiểm”, “là giặc nội xâm”,

không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, mà còn làm suy thoái về tư tưởng
chính trị, đạo đức, lối sống; làm suy yếu bộ máy của Đảng, Nhà nước;
gây mất lòng tin của quần chúng nhân dân. Trong suốt quá trình
lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định phòng, chống tham
nhũng, tiêu cực là “một cuộc đấu tranh gay go giữa cái tốt và cái xấu,
cái cũ và cái mới, giữa đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính,
chí công vô tư và kẻ địch là tệ tham ô, lãng phí, quan liêu”, phải được
tiến hành thường xuyên, kiên quyết, kiên trì, bền bỉ, nhằm mục đích
xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh.
Trong những năm qua, đặc biệt là từ năm 2013, khi Ban Chỉ
đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng được thành lập, trực
thuộc Bộ Chính trị, do đồng chí Tổng Bí thư làm Trưởng ban, công
tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng được tiến hành ráo riết,
quyết liệt, “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, đạt nhiều kết
quả toàn diện, tích cực, rõ rệt, được nhân dân hoan nghênh, đồng
tình, ủng hộ, được dư luận quốc tế ghi nhận, đánh giá cao. Để đưa
công tác phòng, chống tham nhũng đi vào chiều sâu, gắn kết đồng
bộ giữa phòng và chống, từ tháng 9/2021, Ban Chỉ đạo Trung ương
về phòng, chống tham nhũng được Bộ Chính trị quyết định bổ sung
chức năng, nhiệm vụ, chỉ đạo công tác phòng, chống tham nhũng,
tiêu cực, nhất là chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức,
LỜI NHÀ XUẤT BẢN

7

lối sống trong cán bộ, đảng viên, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ,
đảng viên ngày càng trong sạch, vững mạnh.
Nhằm hệ thống hóa sự chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư
Nguyễn Phú Trọng, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống
tham nhũng, tiêu cực, giúp các ngành, các cấp, các địa phương, các
tổ chức cơ sở đảng, đảng viên và nhân dân nắm vững, quán triệt và
triển khai có hiệu quả công tác quan trọng này, Ban Nội chính Trung
ương phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản
cuốn sách Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham
nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ta
ngày càng trong sạch, vững mạnh.
Cuốn sách thể hiện tư tưởng xuyên suốt, nhất quán của người
đứng đầu Đảng ta về công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng,
tiêu cực, xây dựng, chỉnh đốn Đảng, rèn luyện đạo đức, lối sống
của cán bộ, đảng viên. Nội dung những chỉ đạo này được đúc rút từ
kinh nghiệm thực tiễn phong phú, sinh động, thể hiện sự chỉ đạo
sâu sát, quyết liệt, toàn diện và đầy sức thuyết phục của đồng chí
Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo, góp phần làm sáng rõ bước phát
triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về công tác phòng, chống
tham nhũng, tiêu cực. Nội dung cuốn sách gồm ba phần:
Phần thứ nhất: Một số vấn đề rút ra từ thực tiễn công cuộc
đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam, gồm
bài viết tổng quan của Tổng Bí thư đánh giá lại công tác phòng,
chống tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam từ khi thành lập Ban Chỉ
đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng (năm 2013) đến nay;
phát biểu kết luận của đồng chí Tổng Bí thư tại các Hội nghị toàn
quốc về công tác phòng, chống tham nhũng và kết luận tại các phiên
họp, cuộc họp của Ban Chỉ đạo và Thường trực Ban Chỉ đạo. Mỗi
phát biểu, chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư đã trở thành mệnh lệnh
8

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

của người đứng đầu trong cuộc chiến đấu không khoan nhượng với
“giặc nội xâm”.
Phần thứ hai: Nhất quán phương châm: Phòng ngừa tham
nhũng, tiêu cực từ sớm, từ xa, cả ngọn lẫn gốc, tuyển chọn 22 bài
viết tiêu biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về công tác xây
dựng, chỉnh đốn Đảng, trong đó đặc biệt nhấn mạnh sự suy thoái
về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên - căn
nguyên, cái gốc, cái cơ bản cần phải phòng ngừa. Xuyên suốt các bài
viết cho thấy sự trăn trở, quan tâm đặc biệt của đồng chí Tổng Bí thư
đối với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, rèn luyện đội ngũ cán bộ,
đảng viên, làm trong sạch bộ máy Đảng, Nhà nước, củng cố lòng tin
của nhân dân với vai trò lãnh đạo của Đảng, với công cuộc xây dựng
đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa. Đồng chí Tổng Bí thư
luôn nhất quán quan điểm: “Một trong những bài học lớn của công
cuộc đổi mới ở Việt Nam là phải giữ vững và đổi mới sự lãnh đạo của
Đảng, coi xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt”. Đảng phải thường
xuyên đổi mới, chỉnh đốn, chống chủ nghĩa cá nhân, chống sự suy
thoái, hư hỏng trong Đảng.
Phần thứ ba: Trên dưới đồng lòng, dọc ngang thông suốt, tập
hợp những ý kiến, đánh giá thể hiện niềm tin tưởng sâu sắc của các
tầng lớp nhân dân, của đại biểu Quốc hội và sự ghi nhận, ủng hộ của
bạn bè quốc tế đối với cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu
cực dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư
Nguyễn Phú Trọng. Từ những trăn trở của cán bộ hưu trí với vận
mệnh của đất nước, cho đến các nhà giáo, nhà báo, nhà văn, những
người dân trên mọi miền đất nước và bạn bè quốc tế đều thể hiện
tình cảm yêu quý, sự kính trọng và niềm tin dành cho đồng chí
Tổng Bí thư vào sự chuyển biến tích cực mà công cuộc phòng, chống
tham nhũng, tiêu cực mang lại. Sự đồng thuận, ủng hộ đó là sức mạnh
to lớn trong cuộc chiến “không khoan nhượng”, không được phép
LỜI NHÀ XUẤT BẢN

9

“chùn chân”, “mỏi gối”, chỉ có tiến không có lùi, không thể đảo ngược
như đồng chí Tổng Bí thư nhiều lần nhắc nhở.
Cuốn sách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thể hiện tư tưởng
nhất quán, kiên định và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác xây dựng Đảng, về phòng, chống
tham nhũng, tiêu cực; nêu vấn đề gợi mở, định hướng và đưa ra nhiều
giải pháp có giá trị quan trọng trong công tác phòng, chống tham
nhũng, tiêu cực hiện nay, giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân nắm
vững, quán triệt và tổ chức thực hiện sâu rộng, hiệu quả để góp phần
xây dựng Đảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.
Hà Nội, mùa Xuân năm 2023
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

10

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

Hoàn thiện cơ chế phòng ngừa chặt chẽ để không thể tham
nhũng, tiêu cực; phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành
vi tham nhũng, tiêu cực để không dám tham nhũng, tiêu cực;
đẩy mạnh cải cách chính sách tiền lương, nâng cao đời sống
của cán bộ, công chức, viên chức; xây dựng văn hóa liêm chính,
tiết kiệm để không cần, không muốn tham nhũng, tiêu cực

ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG
THAM NHŨNG, TIÊU CỰC:

MỘT VIỆC LÀM CẦN THIẾT, TẤT YẾU;
MỘT XU THẾ KHÔNG THỂ ĐẢO NGƯỢC!

Phát biểu kết luận tại Hội nghị toàn quốc tổng kết 10 năm công tác
phòng, chống tham nhũng, tiêu cực giai đoạn 2012 - 2022
(ngày 30/6/2022), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định:
“Đấu tranh phòng, chống tham nhũng đã trở thành phong trào,
thành xu thế không thể đảo ngược, được đông đảo cán bộ, đảng viên,
nhân dân đánh giá cao, bạn bè quốc tế ghi nhận”
Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam

Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

13

Vì sao chúng ta phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh
phòng, chống tham nhũng, tiêu cực?

C

âu hỏi này được đặt ra trong bối cảnh có một số ý kiến
cho rằng nếu quá tập trung vào chống tham nhũng sẽ
làm “nhụt chí”, “chùn bước” những người dám nghĩ, dám

làm và làm “chậm” sự phát triển của đất nước. Trong khi thực
tiễn cho thấy hoàn toàn ngược lại. Cuộc chiến chống tham nhũng,
tiêu cực đã góp phần rất quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh
tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, đặc biệt là đã từng bước
lấy lại và củng cố niềm tin của nhân dân.
Chúng ta cần thống nhất quan điểm: Mục tiêu của công
tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là nhằm làm trong sạch
Đảng và bộ máy nhà nước, để phát triển đất nước. Đây là cuộc
đấu tranh chống “giặc nội xâm”, không phải là cuộc đấu giữa các
“phe cánh” hay “đấu đá nội bộ”, như có người không hiểu hoặc cố
tình xuyên tạc với động cơ sai, dụng ý xấu.
Qua hơn 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới, nước ta đã
đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển
mạnh mẽ, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực. Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định: “Với tất cả sự
khiêm tốn, chúng ta vẫn có thể nói rằng: Đất nước ta chưa bao
giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày
nay”1. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, mặt tích cực là cơ
bản, chúng ta vẫn còn không ít những khuyết điểm, hạn chế và
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t.I, tr.25.

14

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, trong đó có
những hạn chế, thách thức đã được chỉ ra từ nhiều nhiệm kỳ
Đại hội trước nhưng đến nay vẫn tồn tại và có mặt còn diễn biến
phức tạp hơn, trong đó có tệ tham nhũng, tiêu cực.
Để làm rõ thêm một số vấn đề đúc kết có tính lý luận và thực
tiễn về cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở nước
ta hiện nay, trong phạm vi bài viết này, tôi chỉ tập trung phân
tích, đánh giá một số nội dung, đó là: Tham nhũng, tiêu cực là gì?
Tác hại ra sao? Nhận thức của Đảng và Nhà nước ta về phòng,
chống tham nhũng, tiêu cực? Những kết quả đạt được và bài học
kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn? Đặc biệt là phải làm gì và làm
như thế nào để tiếp tục ngăn chặn, đẩy lùi nạn tham nhũng, tiêu
cực trong thời gian tới?
Nhận diện đúng về tham nhũng, tiêu cực
Chúng ta đều biết, tham nhũng (tham ô, nhũng nhiễu) là
hiện tượng xã hội tiêu cực, xấu xa mà thời nào, chế độ nào, quốc
gia nào cũng có; đó là “khuyết tật bẩm sinh” của quyền lực. Các
quốc gia tồn tại và phát triển vững mạnh đều quan tâm và tiến
hành đấu tranh phòng, chống tham nhũng có hiệu quả.
Theo Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng năm
2003: “Tham nhũng là sự lợi dụng quyền lực của nhà nước để trục
lợi riêng”. Luật phòng, chống tham nhũng năm 2018 của Việt Nam
đã xác định: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền
hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”. Như vậy, về bản
chất, nói một cách nôm na, dễ hiểu như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
dạy thì tham nhũng là hành vi “ăn cắp của công làm của tư”1.
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021,
t.7, tr.355.
Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

15

So với “tham nhũng” thì “tiêu cực” có nghĩa rộng hơn, do đó,
phải xác định phạm vi của tiêu cực mà chúng ta cần tập trung
phòng, chống là những hành vi có liên quan đến tham nhũng;
đó là sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Tham
nhũng là một loại hành vi tiêu cực do người có chức vụ, quyền
hạn thực hiện, là loại biểu hiện cụ thể của suy thoái về tư tưởng
chính trị, đạo đức, lối sống. Tham nhũng và tiêu cực, nhất là
suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống có mối quan
hệ gắn bó mật thiết, chặt chẽ với nhau; nguyên nhân cơ bản,
trực tiếp của tham nhũng là do suy thoái về tư tưởng chính trị,
đạo đức, lối sống; tiêu cực là môi trường làm nảy sinh tham
nhũng; tham nhũng tác động trở lại làm trầm trọng hơn tình
trạng tiêu cực. Nếu chỉ phòng, chống tham nhũng về tiền bạc, tài
sản thôi thì chưa đủ, mà nguy hại hơn là sự suy thoái về tư tưởng
chính trị, đạo đức, lối sống. Đây mới là cái gốc của tham nhũng;
không suy thoái, hư hỏng thì làm gì dẫn đến tham nhũng? Tiền
bạc, tài sản có thể còn thu hồi được, nhưng nếu suy thoái về đạo
đức, tư tưởng là mất tất cả. Vì vậy, phòng, chống tiêu cực, mà
trọng tâm là phòng, chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo
đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, tức là
trị tận gốc của tham nhũng.

16

Trong quá trình lãnh đạo

Phòng, chống tiêu cực,

cách mạng Việt Nam, Đảng ta đã

mà trọng tâm là phòng,

sớm nhận thức và ngày càng xác

chống sự suy thoái về tư

định rõ hơn về nguy cơ, tác hại của

tưởng chính trị, đạo đức,

tệ tham nhũng, tiêu cực đối với

lối sống trong cán bộ,

Đảng, chế độ và sự nghiệp xây dựng

đảng viên, công chức,

đất nước. Ngay từ những ngày

viên chức, tức là trị tận

đầu mới giành được chính quyền,

gốc của tham nhũng

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Tham ô, lãng phí và bệnh quan
liêu là kẻ thù của nhân dân và Chính phủ; là “giặc ở trong lòng”,
“giặc nội xâm”1. Trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc cũng
như khi đất nước được hoàn toàn thống nhất, dù phải tập trung
cao độ cho việc thực hiện các nhiệm vụ nặng nề, khó khăn, cấp
bách của cách mạng nhưng Đảng và Nhà nước ta vẫn không sao
nhãng công tác đấu tranh phòng, chống tệ tham nhũng, tiêu cực.
Bước vào thời kỳ đổi mới, trước tình trạng tham nhũng, tiêu cực
ngày càng bộc lộ rõ nét, diễn biến phức tạp, Đảng ta đã nhiều
lần chỉ rõ: Tham nhũng “làm giảm lòng tin của quần chúng đối
với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của các cơ quan nhà
nước”2 (Đại hội VI); “đe dọa sự ổn định, phát triển của đất nước”3
(Đại hội XI); “là thách thức nghiêm trọng đối với vai trò lãnh
đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước” 4 (Đại hội XII).
Đặc biệt, từ Hội nghị giữa nhiệm kỳ Đại hội VII (tháng 01/1994),
tham nhũng được Đảng ta nhận diện là một trong bốn nguy cơ
đối với Đảng và cách mạng Việt Nam, đến Đại hội IX đã trở thành
“một nguy cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ ta” 5 và đến nay
“vẫn là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và
chế độ” 6 (Đại hội XIII). Điều đó cho thấy, chúng ta chưa bao giờ
chủ quan; trái lại, luôn luôn đặt cảnh báo về nguy cơ và sự tác hại
của tệ tham nhũng ở mức độ cao nhất.
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.362.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2006, t.47, tr.353.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.173.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016, tr.196.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.60, tr.72.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, Sđd, t.I, tr.93.
Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

17

Những bước tiến mới về nhận thức
Trước đây, chúng ta chủ yếu quan tâm đến tác hại trước
mắt, về vật chất (kinh tế, tiền bạc), nay chúng ta quan tâm nhiều
hơn, nhìn rõ hơn tác hại tiềm ẩn, khôn lường của tham nhũng,
tiêu cực, làm hư hỏng, mất cán bộ, mất niềm tin của nhân dân
đối với Đảng, Nhà nước, chế độ và cuối cùng là mất chế độ như đã
từng xảy ra trong thực tiễn lịch sử trên thế giới. Vị trí, vai trò của
cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ngày càng
được coi trọng và nhận thức sâu sắc hơn, toàn diện hơn.
Những năm đầu đổi mới, Đảng ta xác định “đấu tranh chống
tham nhũng là một bộ phận cấu thành quan trọng của toàn bộ
sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng và nhân dân ta hiện
nay”1; góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường
hiệu quả quản lý của Nhà nước, xây dựng Đảng và kiện toàn
bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực hiện quyền làm
chủ của nhân dân. Qua 20 năm đổi mới, Đảng ta nhận thức đẩy
mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, làm trong
sạch đội ngũ đảng viên là một nội dung quan trọng của công tác
xây dựng, chỉnh đốn Đảng, đồng thời đề ra yêu cầu phải gắn
chống tham nhũng với chống lãng phí. Sau hơn 35 năm đổi mới,
chúng ta càng nhận rõ đây là “một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng
trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng, củng cố hệ
thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố khối đại đoàn
kết toàn dân tộc”2. Do đó, trong các nhiệm kỳ Đại hội, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều bàn và
ra nghị quyết, chỉ thị, kết luận để cụ thể hóa và triển khai thực
hiện các nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc về phòng, chống
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.55, tr.237.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XIII, Sđd, t.I, tr.193.

18

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

tham nhũng, tiêu cực. Đặc biệt là, tại Hội nghị Trung ương 3
khóa X (tháng 8/2006), Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban
hành nghị quyết chuyên đề về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí với nhiều
chủ trương, quan điểm, giải pháp mới, quyết liệt, đồng bộ. Việc
Trung ương ban hành Nghị quyết quan trọng này cho thấy quyết
tâm cao của Đảng trong việc ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham
nhũng, lãng phí; tạo bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững sự ổn
định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố lòng tin của
nhân dân đối với Đảng.
Trước đây, chống tham nhũng, lãng phí chủ yếu chỉ tập
trung vào các hành vi: tham ô, chiếm đoạt, nhận hối lộ, đưa hối
lộ, làm thất thoát tài sản nhà nước. Nay không chỉ trong khu vực
nhà nước mà còn mở rộng ra cả khu vực ngoài nhà nước. Đặc biệt,
không chỉ phòng, chống tham nhũng, lãng phí mà còn gắn phòng,
chống tham nhũng với phòng, chống tiêu cực, trọng tâm là phòng,
chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán
bộ, đảng viên. Bởi nguyên nhân sâu xa của tham nhũng là do chủ
nghĩa cá nhân, do sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối
sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức,
trong đó có cả cán bộ lãnh đạo cấp cao. Vì vậy, phải chấn chỉnh,
uốn nắn từ suy nghĩ, nhận thức mới có thể phòng, chống từ sớm,
từ xa, cả ngọn lẫn gốc tình trạng tham nhũng. Đây là lý do vì sao
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng được bổ
sung thêm chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn để chỉ đạo cả công
tác phòng, chống tham nhũng và phòng, chống tiêu cực. Từ đây,
cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực bước sang
một giai đoạn mới, đi vào chiều sâu, gắn kết chặt chẽ hơn giữa
phòng và chống theo đúng tư tưởng chỉ đạo của Đảng đã được đề
ra từ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa X.
Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

19

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu kết luận tại Phiên họp thứ 23
của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực,
ngày 12/01/2023
Ảnh: Thông tấn xã Việt Nam

Huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn
xã hội trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu
cực dưới sự lãnh đạo của Đảng
Quá trình thực hiện đường lối đổi mới, Đảng ta đã xác định:
Đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực là một
nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của công tác xây dựng Đảng và hệ
thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Từ đó, đề ra mục tiêu
tổng quát, định hướng toàn bộ phương châm, tư tưởng hành động
và các nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống tham nhũng, tiêu cực;
đó là: “Ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; tạo
bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững ổn định chính trị, phát triển
kinh tế - xã hội; củng cố lòng tin của nhân dân; xây dựng Đảng,
20

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

Nhà nước trong sạch, vững mạnh; đội ngũ cán bộ, công chức kỷ
cương, liêm chính”1. Nhân tố quyết định việc thực hiện thành
công mục tiêu đó là sự lãnh đạo trực tiếp, chặt chẽ, toàn diện,
thường xuyên của Đảng. Sức mạnh và động lực to lớn của cuộc
đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là sự đồng tình,
ủng hộ, hưởng ứng, tham gia tích cực của nhân dân và cả hệ
thống chính trị, báo chí, mà nòng cốt là các cơ quan có chức năng
phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, như nội chính, kiểm tra,
thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án. Nếu
không dựa vào dân thì cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng,
tiêu cực khó có thể thành công. Dựa vào dân, lắng nghe dân,
lắng nghe dư luận để chọn lọc tiếp thu cái đúng; phải “động viên
quần chúng, phải thực hành dân chủ, phải làm cho quần chúng
hiểu rõ, làm cho quần chúng hăng hái tham gia mới chắc chắn
thành công”2, như lời căn dặn của Bác Hồ kính yêu. Tư tưởng,
phương châm chỉ đạo xuyên suốt là kiên quyết, kiên trì, liên tục,
bền bỉ, không nghỉ, không ngừng; chủ động, tích cực phòng ngừa,
đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, trong đó phòng là chính,
là cơ bản, lâu dài, chống là quan trọng, cấp bách. Phương thức
lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham
nhũng, tiêu cực không ngừng đổi mới cho phù hợp với yêu cầu,
nhiệm vụ đặt ra. Trên cơ sở các phương thức lãnh đạo được xác
định trong Cương lĩnh chính trị và Điều lệ Đảng, từ tổng kết
thực tiễn hoạt động của mô hình Ban Chỉ đạo Trung ương và
Ban Chỉ đạo cấp tỉnh do Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập
theo Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005, Hội nghị Trung
ương 5 khóa XI đã quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.65, tr.522.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.362.
Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

21

về phòng, chống tham nhũng trực thuộc Bộ Chính trị do đồng
chí Tổng Bí thư làm Trưởng Ban Chỉ đạo, Trưởng Ban Nội chính
Trung ương làm Phó Trưởng ban Thường trực; lập lại Ban Nội
chính Trung ương là cơ quan tham mưu cho Ban Chấp hành
Trung ương, mà trực tiếp, thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban
Bí thư về chủ trương, chính sách lớn thuộc lĩnh vực nội chính và
phòng, chống tham nhũng, đồng thời là Cơ quan Thường trực của
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng.
Mới đây, thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5
khóa XIII, tất cả 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
đã thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực
và nhanh chóng đi vào hoạt động, đạt được những kết quả bước
đầu. Chức năng, nhiệm vụ, Quy chế làm việc của Ban Chỉ đạo
Trung ương về phòng, chống tham nhũng cũng đã được sửa đổi,
bổ sung để chỉ đạo cả phòng, chống tham nhũng và phòng, chống
tiêu cực. Ban Chỉ đạo Trung ương đã lựa chọn khâu yếu, việc
khó để tập trung chỉ đạo khắc phục; làm việc rất nghiêm túc,
trách nhiệm, bài bản, nền nếp, có sự phối hợp rất nhịp nhàng,
chặt chẽ, quyết tâm cao và hiệu quả ngày càng tốt; thực sự là
“tổng chỉ huy”, là “nhạc trưởng” của công tác phòng, chống tham
nhũng, tiêu cực. Ban Chỉ đạo cấp tỉnh đã, đang và sẽ triển khai
hoạt động theo hướng này. Ban Nội chính Trung ương và ban
nội chính các tỉnh ủy, thành ủy được tái lập đã có nhiều nỗ lực,
cố gắng, nâng cao hiệu quả tham mưu về công tác phòng, chống
tham nhũng, tiêu cực.
Đồng bộ giữa thi hành kỷ luật Đảng với kỷ luật hành
chính và xử lý hình sự, rất nghiêm minh nhưng rất nhân văn
Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực càng
đi vào chiều sâu, các quan điểm chỉ đạo ngày càng thể hiện
22

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

sự quyết tâm, quyết liệt, mạnh mẽ, không khoan nhượng với
tham nhũng, tiêu cực.
Thực hiện đồng bộ các biện pháp chính trị tư tưởng, tổ chức
hành chính, kinh tế, hình sự; kết hợp chặt chẽ giữa tích cực phòng
ngừa với chủ động phát hiện, xử lý nghiêm minh, kịp thời những
hành vi tham nhũng, tiêu cực. Quá trình xử lý được tiến hành đồng
bộ giữa xử lý kỷ luật của Đảng với kỷ luật hành chính của Nhà
nước, kỷ luật của đoàn thể và xử lý hình sự; kỷ luật của Đảng thực
hiện trước, tạo tiền đề để xử lý kỷ luật hành chính, đoàn thể và
xử lý hình sự; kỷ luật của Đảng nghiêm hơn xử lý theo pháp luật.
Các cơ quan chức năng trong quá trình kiểm tra, giám sát, thanh
tra, kiểm toán, thi hành án, nếu phát hiện dấu hiệu phạm tội phải
kịp thời chuyển hồ sơ vụ việc đến cơ quan điều tra để thụ lý, điều
tra, xử lý theo pháp luật, không chờ kết thúc quá trình kiểm tra,
giám sát, thanh tra, kiểm toán, thi hành án. Quá trình điều tra,
truy tố, xét xử, thi hành án, thanh tra, kiểm toán, nếu phát hiện
sai phạm liên quan đến cán bộ, đảng viên thì phải kịp thời báo cáo
và chuyển tài liệu cho cấp ủy, ủy ban kiểm tra có thẩm quyền để
xem xét xử lý theo quy định của Đảng.
Mọi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức sai phạm phải có
hình thức xử lý kịp thời, nghiêm minh và công khai, làm nghiêm
từ trên xuống dưới, không có vùng cấm, vùng trống, không có
ngoại lệ, không có đặc quyền, bất kể người đó là ai. Kiên quyết
điều tra, xử lý nghiêm minh các vụ, việc tham nhũng, tiêu cực
theo nguyên tắc: Có vụ việc thì phải xác minh làm rõ; tích cực,
khẩn trương, rõ đến đâu xử lý đến đó, xử lý cả hành vi tham
nhũng, tiêu cực và hành vi dung túng, bao che cho tham nhũng,
tiêu cực, can thiệp, cản trở việc chống tham nhũng, tiêu cực; có
dấu hiệu tội phạm phải khởi tố điều tra và đã kết luận có tội thì
phải truy tố, xét xử theo quy định của pháp luật; vụ việc chưa
Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

23

đến mức xử lý hình sự thì xử lý kỷ luật nghiêm theo quy định của
Đảng, Nhà nước, đoàn thể. Tích cực, kịp thời áp dụng các biện
pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, thu hồi triệt để tài sản
tham nhũng trong quá trình thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều
tra, truy tố, xét xử, thi hành án; khuyến khích người phạm tội tự
nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả.
Mục đích của việc xử lý tham nhũng, tiêu cực là để “trị bệnh
cứu người”, kỷ luật một vài người để cứu muôn người, truy tố một
vụ để cảnh tỉnh cả một vùng, một lĩnh vực; từ đó để cảnh báo, răn
đe, giáo dục, phòng ngừa là chính, nên cần phát hiện từ sớm, xử
lý từ đầu, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn; phải
tăng cường giáo dục kỷ luật, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, dùng kỷ
luật nghiêm minh và giám sát nghiêm khắc để cán bộ, đảng viên
biết giữ gìn, nhớ điều cấm, giữ giới hạn. Tham nhũng, tiêu cực xảy
ra do các nguyên nhân chủ quan và khách quan, nên việc xử lý
phải hết sức biện chứng, chặt chẽ, phải đặt trong hoàn cảnh lịch
sử cụ thể về tình hình thực tế và quy định của pháp luật tại thời
điểm xảy ra sai phạm; xem xét kỹ động cơ, mục đích sai phạm,
hậu quả thiệt hại và nguyên nhân để đánh giá khách quan, toàn
diện trong tổng hòa các mối quan hệ; từ đó xác định đúng bản
chất của vụ việc, hành vi sai phạm, lỗi, động cơ, mục đích; xử lý
nghiêm hành vi sai phạm của những người vì động cơ vụ lợi, cá
nhân; khuyến khích sự tự giác nhận khuyết điểm, sai phạm, tự
nguyện khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, từ chức của người
có sai phạm; đồng thời bảo vệ, khuyến khích những người dám
nghĩ, dám làm, dám đổi mới, sáng tạo vì sự nghiệp chung. Các
cơ quan có chức năng phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là lực
lượng nòng cốt trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng,
tiêu cực, vì vậy phải quan tâm chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ
liêm chính, đủ năng lực để hoàn thành trọng trách được giao,
24

KIÊN QUYẾT, KIÊN TRÌ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC,
GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA NGÀY CÀNG TRONG SẠCH, VỮNG MẠNH

đồng thời phải hết sức coi trọng việc kiểm soát quyền lực, phòng,
chống tham nhũng, tiêu cực ngay trong các cơ quan này1.
Từ sự phát triển nhận thức, tư duy về những vấn đề nêu
trên, Đảng ta đề ra các nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống tham
nhũng, tiêu cực ngày càng đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm,
với bước đi, lộ trình phù hợp cho từng giai đoạn phát triển của
đất nước, từ tuyên truyền, giáo dục; hoàn thiện thể chế; công tác
cán bộ; kiểm tra, giám sát; công khai, minh bạch, trách nhiệm
giải trình; kiểm soát tài sản, thu nhập; cải cách hành chính đến
phát hiện, xử lý, xây dựng cơ quan, đơn vị và cán bộ chuyên
trách phòng, chống tham nhũng, tiêu cực,... Thực hiện có hiệu
quả các nhiệm vụ, giải pháp đó sẽ bảo đảm được “bốn không”, đó
là: “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” tham
nhũng, tiêu cực mà nhiều quốc gia đã và đang hướng đến.
Chủ động phát hiện, xử lý nghiêm minh, không có
vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai để
“không dám” tham nhũng, tiêu cực
Điểm đột phá và cũng là dấu ấn nổi bật, đó là công tác phát
hiện và xử lý tham nhũng, tiêu cực đã được chỉ đạo và thực hiện
1. Các quan điểm chỉ đạo của Đảng được thể hiện cụ thể trong Kết luận số
21-KL/TW, ngày 25/5/2012 của Hội nghị Trung ương 5 khóa XI về tiếp tục thực
hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa X; Chỉ thị số 50-CT/TW, ngày 07/12/2015
của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát
hiện, xử lý vụ việc, vụ án tham nhũng; Kết luận số 10-KL/TW, ngày 26/12/2016
về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa X; Chỉ thị số 04-CT/TW,
ngày 02/6/2021 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi
tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh
tế; Kết luận số 05-KL/TW, ngày 03/6/2021 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện
Chỉ thị số 50-CT/TW của Bộ Chính trị trong công tác phát hiện, xử lý vụ việc,
vụ án tham nhũng; trong nhiều kết luận phiên họp, cuộc họp của Ban Chỉ đạo,
Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực...
Phần thứ nhất: MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ THỰC TIỄN
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG, TIÊU CỰC Ở VIỆT NAM

25

một cách bài bản, đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả, thực hiện đúng
quan điểm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người
đó là ai và không chịu sức ép của bất kỳ cá nhân nào” 1 .
Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán
của Nhà nước được tăng cường, phát hiện và xử lý nghiêm minh
các sai phạm; siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và bộ máy
nhà nước, góp phần đắc lực nâng cao hiệu quả công tác phòng,
chống tham nhũng, tiêu cực.
Trong thời gian qua, cấp ủy đảng, ủy ban kiểm tra các
cấp đã chủ động, tăng cường chỉ đạo, tập trung kiểm tra, xử lý
các tổ ch...