Mục lục
Tựa
Chương 1: Lược Thuật Những Chuyện Đắc Thắng Của Aq
Chương 2: Lược Thuật Thêm Về Những Chuyện Đắc Thắng Của AQ
Chương 3: Bi Kịch Tình Yêu
Chương 4: Vấn Đề Sinh Kế
Chương 5: Lên Voi Xuống Chó
Chương 6: Cách Mạng
Chương 7: Không Làm Cho Cách Mạng
Chương 8: Đại Đoàn Viên
Nhật Ký Người Điên
Không Ất Ký
Thuốc
Ngày Mai
Mẩu Chuyện Nhỏ
Sóng Gió
Cô Hương
Tết Đoan Ngọ
Thỏ Và Mèo
Hát Tuồng Ngày Rước Thân
Lễ Cầu Phúc
Trong Quán Rượu
Một Gia Đình Hạnh Phúc
Miếng Xà Phòng
Cây Trường Minh Đăng
Thị Chúng
Cao Phu Tử
Con Người Cô Độc
Tiếc Thương Những Ngày Đã Mất
Ly Hôn

TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN LỖ
TẤN
Lỗ Tấn
www.dtv-ebook.com
Tựa
Tôi có ý viết cho chú AQ một pho chính truyện đã mấy năm trời nay rồi,
nhưng một đằng tính viết, một đằng lại ngần ngại (1). Điều đó đủ chứng tỏ
rằng tôi chẳng có tư cách một nhà "lập ngôn" (2)tí nào. Chả là xưa nay những
ngòi bút bất hủ phải dành để viết về những nhân vật bất hủ. Thế rồi, nhân vật
nhờ văn chương mà trường thọ, văn chương cũng nhờ nhân vật mà được lưu
truyền. Rút cục, văn chương nhờ nhân vật hay nhân vật nhờ văn chương mà
được lưu truyền, cũng khó nói cho minh bạch. Ấy thế mà chung quy tôi vẫn
cứ nghĩ đến viết truyện (3) cho AQ. Thì ra tâm trí tôi như có ma quỷ ám ảnh.
----(1) Trong bài "Vì sao tôi viết AQ chính truyện", Hoa cái tiếp theo (Tạp
văn I) Lỗ Tấn viết: "Hình ảnh AQ đã ám ảnh tâm hồn trong mấy năm trời,
nhưng trước hồi đó, tôi chưa hề nghĩ đến sự đem ra viết thành một bộ tiểu
thuyết". Điều này cho ta thấy tác giả thiết tha đến vấn đề cách mạng Trung
Quốc, vấn đề cải tạo con người Trung Quốc cũ như thế nào.
(2) Hai chữ "lập ngôn" trích ở Tả truyện. Các nhà văn ngày trước vẫn
dùng hai chữ này chỉ công trạng những người đã nói hoặc đã viết những lời
lưu truyền về sau. Các nhà nho Trung Quốc ngày trước cho rằng: có ba hạng
người "bất hủ", một là lập đức, hai là lập công, ba là lập ngôn. Trong câu này,
Lỗ Tấn có ý giễu cợt những nhà văn viết văn ngôn; những nhà văn "hàn lâm".
(3) Truyện là một lối văn trọng thể trong lịch sử văn học Trung Quốc là

chuyên nghệ của các sử quan ngày xưa. Những bài chép ở sử các vương triều
đời trước đều gọi là sử truyện. Về sau truyện chia ra nhiều lối. Tư Mã Thiên,
nhà sử đời Tiền Hán, đã chép liệt truyện đầu tiên, tức là truyện các danh nhân
đời xưa. Về sau, các nhà sử đều bắt chước mà chép theo thể liệt truyện vì
truyện các danh nhân được liệt vào chính sử cho nên người ta cũng gọi là
chính truyện (hay là bản truyện) nghĩa là truyện một nhân vật trong chính sử.
Còn có nhiều lối truyện khác nữa: tự truyện do tự tác giả chép lấy truyện
mình, nội truyện là truyện ký chép theo lối tiểu thuyết thần tiên; ngoại truyện
hay biệt truyện là truyện của một danh nhân đã chép ở liệt truyện, chính
truyện hay bản truyện rồi, nhưng còn có vài truyện chưa chép mà người sau
góp nhặt chép lại để bổ khuyết, (chữ ngoại chữ biệt ở đây là đối lập với chữ
chính, chữ bản trong chính truyện, bản truyện); gia truyện là truyện riêng của
một nhân vật nào phần nhiều do bà con, bạn bè chép, tiểu truyện là truyện
chép qua loa thân thế một người.
Nhưng vừa cầm bút định viết thiên văn chương "tốc hủ" này, tôi đã cảm
thấy nhiều điều khó khăn.
Một là cái nhan đề cuốn truyện. Đức Thánh nói rằng: "Danh bất chính tắc
ngôn bất thuận" (Tên không đúng thì lời nói không xuôi). Ấy là một điều
mình phải đặc biệt chú ý có nhiều loại: liệt truyện, tự truyện, nội truyện,
ngoại truyện, biệt truyện, gia truyện, tiểu truyện... phiền một nỗi không có
một tên nào hợp cả. Gọi là "liệt truyện" ư? Thì đây nào có phải là một nhân
vật có tên tuổi bằng vai bằng lứa với những nhân vật tai to mặt lớn trong
"chính sử"! Gọi là "liệt truyện" ư? Thì tôi nào có phải là AQ! Nói là "ngoại
truyện", thì "nội truyện" ở đâu? Còn nói là "nội truyện", thì AQ quyết không
phải là thần tiên. Hay là dùng chữ "biệt truyện" vậy! Khốn nỗi ông đại tổng
thống, ngài chưa hề hạ dụ cho quốc sử quán chép "bản truyện" của AQ bao
giờ. Vẫn biết rằng mặc dù trong bộ chính sử nước Anh không hề chép liệt
truyện các người đánh bạc, mà nhà đại văn hào Dickens cũng đã viết ra bộ
Liệt truyện những người đánh bạc (4). Nhưng một nhà văn hào có thể như

thế, chứ bọn mình thì quyết không xong. Sau nữa, còn hai chữ "gia truyện".
Nhưng tôi không rõ tôi với AQ có phải là bà con không mà con cháu y cũng
chưa nhờ tôi viết hộ bao giờ! Hay gọi là "tiểu truyện"? Thì AQ cũng chưa hề
có một bộ "đại truyện" (5)nào cả. Nói tóm lại, truyện này cũng có thể cho là
một bộ "bản truyện", nhưng xét ra, văn chương của tôi nôm na mách qué lắm,
toàn dùng những lời của "anh kéo xe, chị bán tương" (6), lẽ nào lại dám lạm
dụng như thế? Cực chẳng đã, đành phải mượn hai chữ "chính truyện" trong
câu đưa đẩy mà mấy nhà viết tiểu thuyết "không chính qui" vẫn dùng: "Nhàn
thoại hưu đề, ngôn qui chính truyện" (Hãy gác những chuyện rườm rà để kể
lại chuyện chính) (7)mà đặt cho bộ sách cái tên "chính truyền", mặc dù hai
chữ này có thể lẫn lộn với hai chữ "chính truyện" trong tên bộ sách có tiếng
của cổ nhân là bộ Thư pháp chính truyền (8)thì cũng mặc!
----(4) Charles Dickens (1812-1870) là một nhà viết tiểu thuyết người Anh.
Cuốn Liệt truyện những người đánh bạc do Trần Đại Đăng dịch. Thương vụ
ấn quán xuất bản. Tên sách chính là Rodney Stone. Sách đó, A. Conan Doyle
(1859-1930) sáng tác. Trong bức thư gửi cho Vi Tố Viên ngày 8-8-1926, Lỗ
Tấn có viết: Liệt truyện những người đánh bạc là tên dịch cuốn Rodney
Stone, cuốn này là của A. Conan Doyle. Trong AQ chính truyện ghi là
Dickens, đấy là tôi nhớ nhầm.
(5) Đại truyện không phải là một thể văn chép truyện. Chẳng qua Lỗ Tấn
dựa vào chữ tiểu truyện mà đặt thêm một danh từ mới để chế giễu các nhà
văn viết văn ngôn mà thôi.
(6) Đây là nói văn bạch thoại. Lỗ Tấn nhắc lại lời của Lâm Thư (tức Lâm
Cầm Nam) trong bức thư gửi cho Thái Nguyên Bồi phản đối văn bạch thoại.
(7) Trong các bộ tiểu thuyết Trung Quốc ngày trước, tác giả thường dùng
mấy chữ "Nhàn thoại hưu đề; ngôn qui chính truyện" để làm câu đưa đẩy.

(8) Chữ truyện viết giống chữ truyền. Sách này dạy về cách viết chữ, do
Phùng Võ đời Thanh soạn.
Hai là, lệ thường phàm viết truyện, người ta vẫn hay mào đầu bằng mấy
chữ: "Ông Mỗ, tự là Mỗ, người xứ nọ, xứ kia...", thế nhưng tôi lại không biết
AQ họ gì hết. Có một lần, tưởng như AQ là họ Triệu, nhưng đến ngày hôm
sau thì lại không lấy gì làm chắc nữa. Ấy là hôm cậu con Cụ Cố nhà họ Triệu
vừa thi đỗ tú tài. Hôm ấy, tiếng phèng la "Bèng! Bèng!" báo tin cho làng
nước biết. AQ uống luôn hai bát rượu tăm rồi khoa chân múa tay nói rằng: tin
ấy cũng làm cho y rất vẻ vang, bởi vì y vốn là bà con với cụ Triệu; nếu tính
theo đúng thế thứ trong gia đình thì y còn đứng ngang hàng với ông nội cụ tú
kia đấy! Lúc đó, những người đứng xung quanh nghe cũng có vẻ kính nể y.
Nào ngờ, hôm sau bác khán làng đã gọi AQ đến nhà Cụ Cố họ Triệu. Vừa
thấy AQ, cụ mặt bừng bừng mắng ngay:
- AQ! Mày là một thằng khốn nạn mà mày lại dám nhận là họ hàng với
tao kia à?
AQ đứng câm miệng.
Cụ càng nhìn, càng giận, sấn tới mấy bước nữa, nói:
- Mày dám nói láo như thế à? Làm sao tao lại họ hàng với thứ mày được?
Mày là người họ Triệu à?
AQ vẫn đứng im thin thít, muốn liệu thế chuồn nhưng Cụ Cố đã nhảy tới,
tát cho một tát vào mặt.
- Mày là người họ Triệu thế nào được kia chứ? Mày mà họ Triệu vào cái
ngữ nào? (9)
AQ không hề biện bác gì về chỗ y chính là họ Triệu hay không cả, chỉ đưa
tay sờ vào má bên trái rồi cùng bác khán đi ra. Ra khỏi cửa, bác khán còn

mắng cho một mẻ nữa, đành phải kỉnh cho bác hai quan tiền rượu (10).
Những người biết chuyện đều cho AQ là vớ vẩn, khi không, chuốc lấy trận
đòn oan, chứ nào đã chắc gì mình là người họ Triệu; mà dẫu có quả là người
họ Triệu đi nữa thì trước mặt Cụ Cố, cũng không nên nói dại như vậy. Thế là
từ đấy về sau, không ai nhắc đến chuyện AQ họ gì nữa. Vì vậy mà tôi không
biết được thực tình AQ họ gì cả.
Ba là, tôi cũng không biết chữ tên AQ viết như thế nào (11). Lúc y còn
sống, người ta gọi y là A Quay, đến khi chết rồi thì chả hề ai nhắc đến tên ấy
nữa, còn nói gì đến việc chép vào sử sách! Mà nếu như có việc chép vào sử
sách, thì đây là lần đầu tiên đây, cho nên sự khó khăn này tôi vấp trước ai hết.
Tôi từng có lúc nghĩ kỹ rằng: A Quây chính là A Quế hoặc A Quí đây (12)!
Nếu như AQ có cái biệt hiệu là Nguyệt đình, hoặc giả y đã ăn sinh nhật vào
khoảng tháng Tám, thì nhất định AQuế đứt đi rồi. Nhưng y lại chưa hề có
biệt hiệu - mà có nữa cũng không ai biết - lại cũng chưa hề gửi thiếp cho ai
vào ngày sinh nhật để người ta gửi đến cho những bài thơ chúc tụng, thành ra
viết A Quế là võ đoán. Lại nếu như y có một ông anh hoặc ông em tên là A
Phú chẳng hạn, thì nhất định y là A Quí; nhưng y chỉ trơ trọi có một mình.
Vậy viết A Quí cũng chẳng có bằng chứng gì. Còn những chữ lạ khác cũng
âm "quây" thì tìm không ra. Trước đây, tôi cũng có hỏi qua cụ Tú con cụ
Triệu; nào ngờ một người uyên bác như cậu ấy mà cũng mù tịt. Cậu ta kết
luận rằng đó là tại ông Trần Độc Tú đấy! Ông ta ra tờ Tân thanh niên (13)rồi
đề xướng việc đem chữ Trung Quốc mà viết theo lối chữ Tây, thành ra quốc
túy trầm luôn, không biết tra khảo vào đâu nữa. Cuối cùng, tôi đành phải nhờ
một người làng lục hộ hồ sơ án AQ xem sao. Ròng rã tám tháng trời, người ta
mới trả lời cho tôi rằng: Trong bản án không hề thấy tên nào đọc na ná là A
Quay cả, không biết có chắc hay không, hoặc giả người ta không tra khảo gì
cả cũng nên, nhưng tôi không còn cách nào khác nữa. Sợ lối "chú âm phù
hiệu" chưa được thông dụng, tôi đành dùng lối chữ Tây, theo cách phiên âm
của người Anh mà viết thành A Quây, và viết tắt là AQ vậy. Như thế, tôi đã
nhắm mắt làm theo bọn Tân thanh niên, trong lòng cũng hết sức áy náy,

nhưng cậu Tú còn bí nữa là tôi đây, biết làm thế nào?
----(9) Đoạn này nói rõ người bần cố nông không phải chỉ bị bóc lột về kinh
tế. Mặc dù AQ "vốn là bà con với cụ Triệu", nhưng vì nghèo đói, nên cũng
không được nhận là họ Triệu, họ của tên địa chủ giàu có nhất làng Mùi.
Người nghèo hèn thì mất cả họ.
(10) Điều này nói rõ bọn hào lý trong làng chính là tay sai của bọn địa chủ
để áp bức nông dân.
(11) Viết theo chữ Trung Quốc.
(12) Theo tiếng Trung Quốc thì chữ Quí và Quế đều đọc âm Quây cả.
(13) Trần Độc Tú cực lực chủ trương bỏ hẳn cách viết chữ Hán mà viết
theo mẫu tự Latinh. Hồi đó, Lỗ Tấn cũng từng chủ trương như vậy. Đây chỉ
là nhân tiện viết mấy câu để châm biếm những khối óc bảo thủ không muốn
thay đổi.
Bốn là quê quán AQ. Nếu như y là người họ Triệu thì theo thói quen hay
xưng quận vọng, có thể chiếu theo chỗ chú giải trong cuốn Quận danh bách
gia tính (14) mà nói rằng: y là người "Thiên Thủy, miền Lũng Tây". Nhưng
đáng tiếc, AQ họ gì chưa rõ lắm, thì quê quán y ở đâu cũng chưa có thể định
được. Tiếng rằng AQ bình sinh vẫn trú ngụ ở làng Mùi, nhưng y lại cứ luôn
luôn đi ngủ trọ đâu đâu ấy. Thành thử không thể nói y là người làng Mùi
được. Nếu nói là người làng Mùi thì trái với phép viết sử.
Một điều an ủi cho tôi là A (15)thì đúng hết sức, quyết không mắc vào
khuyết điểm vơ quàng vơ xiên, có thể đưa ra tuyên bố cùng các nhà thông
thái được. Còn như những việc khác, thì kẻ thiển học này không dám xuyên
tạc, chỉ mong các đồ đệ của ông Hồ Thích Chi (16)là những người "sính lịch

sử, sính khảo cứu" sau này có tìm ra manh mối gì khác chăng? Nhưng lúc đó,
e cuốn AQ chính truyện của tôi đã mất tích từ bao giờ rồi...
Trên đây cũng cho đi là một bài tựa. (17)
----(14) Bách gia tính là một bộ sách vỡ lòng ngày trước đi học thường dùng.
Các tên họ sắp thành thơ bốn chữ cho dễ đọc. Quận danh bách gia tính cũng
thuộc loại đó; mỗi họ có chú thêm tên quận (cũng gọi là quận vọng), chỉ họ
ấy nguyên thời trước ở đất nào. Thí dụ: họ Triệu ở Thiên Thủy, Lũng Tây…
(15) A là tiếng người Trung Quốc dùng để gọi một người nào, khi không
cần gọi họ, nhất là những người dưới mình. Thí dụ: A Quây, A Húng.
(16) Hồ Thích Chi tức là Hồ Thích, nhà văn phản động, trước kia cũng
từng tham gia mặt trận văn hóa thời Ngũ tứ.
(17) Về bài tựa này, và giọng văn hài hước ở đây, nên xem thêm bài "Vì
sao tôi viết AQ chính truyện": "Vì muốn thực hiện ý nghĩa Mục vui cho nên
tôi cũng xen táp nham vào vài ba câu ba lơn mà giờ đây xét lại thì thấy cũng
chả cần thiết gì với nội dung truyện cho lắm".

TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN LỖ
TẤN
Lỗ Tấn
www.dtv-ebook.com
Chương 1: Lược Thuật Những Chuyện Đắc Thắng Của Aq
AQ không những tên, họ, quê quán đều mập mờ, cho đến "hành trạng"
trước kia ra sao cũng không rõ ràng nốt. Số là người làng Mùi đối với AQ
xưa nay thì cần y làm công cho, hoặc chỉ đem y là làm trò cười mà thôi, chứ
không bao giờ có ai chú ý đến "hành trạng" của y cả. Mà chính y tự mình
cũng chưa hề bao giờ nói tới chuyện đó hết. Chỉ có những lúc cãi lộn với ai
thì họa hoằn y mới trừng ngược mắt lên mà tuyên bố:
- Nhà tao xưa kia có bề có thế bằng mấy mày kia! Thứ mày thấm vào đâu!
(1)
AQ không hề có nhà cửa. Y trọ ngay trong đền Thổ Cốc làng Mùi. Y cũng
không có nghề nghiệp nhất định, chỉ đi làm thuê làm mướn cho người ta, ai
thuê gặt lúa, thì gặt lúa, ai thuê giã gạo thì giã gạo, ai thuê chống thuyền thì
chống thuyền (2). Ngộ những lúc công việc kéo dài thì y ở lại trong nhà chủ
tạm thời hôm đó, xong công việc lại đi. Cho nên, người ta có công việc bận
bịu lắm thì còn nhớ đến AQ, nhưng nhớ là nhớ công ăn việc làm, chứ nào
phải nhớ gì đến "hành trạng"! Rồi đến lúc công việc rỗi thì luôn cả AQ,
người ta cũng chả nhớ nữa, còn nói gì đến "hành trạng"!
Ấy thế mà có một lần, một ông lão nào đã tâng bốc y một câu như sau:
"AQ được việc thật!" Lúc đó, AQ đang đánh trần đứng trước lão, người gầy
gò và bộ uể oải; người ngoài nghe chả ai hiểu lão kia nói thật hay chế giễu,
nhưng AQ rất lấy làm đắc ý.

AQ lại có tính tự cao. Cả bấy nhiêu mặt dân trong làng Mùi, y tuyệt nhiên
không đếm xỉa đến ai cả. Cho đến hai cậu đồ trong làng cũng vậy, y vẫn xem
thường hết sức. Phù cậu đồ giả, ngày sau có thể thành thầy tú giả dã (3). Cụ
Cố nhà họ Triệu và cụ Cố nhà họ Tiền là hai người mà trong làng ai ai cũng
kính trọng, bởi vì hai cụ gia tư đã giàu có, lại hai cậu con là hai cậu đồ; thế
mà chỉ một mình AQ là không ra vẻ sùng bái lắm. Y nghĩ bụng: "Con tớ ngày
sau lại không làm nên, to bằng năm bằng mười lũ ấy à!" (4). Hơn nữa AQ lại
có thể lên mặt với cả làng Mùi ở chỗ y đã lên huyện (5)mấy bận, mặc dù y có
trọng gì lũ phố phường! Thì chẳng hạn, như cái ghế dài ba thước, rộng ba tấc,
ở làng Mùi gọi là cái "ghế dài", AQ cũng gọi là "ghế dài", thế mà trên huyện,
gọi là "tràng kỷ"! Y nghĩ bụng: "Gọi thế là sai! Là đáng cười!" Ở làng Mùi,
rán cá, người ta bao giờ cũng cho thêm một vài lá hành dài bằng ba đốt ngón
tay, thế mà trên huyện, họ lại cho nhánh hành thái nhỏ vào, AQ nghĩ bụng:
"Thế là sai, là đáng cười!". Nhưng người làng Mùi là những người nhà quê,
chưa hề đi đâu cả, lại chẳng đáng cười hơn ai hết hay sao? Một đời chúng nó
chưa hề biết trên huyện người ta rán cá như thế nào kia mà. (6)
----(1) AQ không có dũng khí phản kháng, mà lại tìm cách tự lừa dối mình,
vin vào dòng họ của mình, cho mình hơn người khác. Đó cũng là khía cạnh
của "phương pháp thắng lợi tinh thần" của AQ. Nói rộng ra, đó cũng là chủ
nghĩa quốc túy, chủ nghĩa phục cổ, tự cao tự đại, về dân tộc, về văn minh tinh
thần của giai cấp phong kiến thống trị Trung Quốc thời bấy giờ.
(2) Về thành phần AQ, trước đây có hai ý kiến: Một ý kiến cho rằng AQ
là "dân vô sản lưu manh", một ý kiến cho là "bần cố nông". Xem đoạn này thì
rõ ràng ý kiến sau đúng hơn. Nghề của chú ta làm "công vặt" cho các nhà địa
chủ ở thôn quê. Trong bài Thơ gửi ban biên tập tuần báo kịch (tập Thà giới
đình), Lỗ Tấn có viết: "Theo ý tôi, AQ trạc ba mươi tuổi, hình dáng bình
thường, có cái chất phác đần độn kiểu nông dân, nhưng cũng có tiêm nhiễm ít

nhiều cái xỏ lá của bọn du thủ du thực ở Thượng Hải, có thể tìm thấy bóng
dáng y ở các người kéo xe tay, xe xích lô, tuy thế AQ không có bộ dạng lưu
manh, cũng không giống bọn du đãng lang thang ngoài hè phố". Nhận xét
này giải thích một số hành trạng mà tác giả kể ở những trang sau.
(3) Lỗ Tấn có ý đặt câu văn theo lối cử tử.
(4) Đó là một khía cạnh của "phương pháp thắng lợi tinh thần" của chú
AQ, y không hơn được người khác, nhưng con cháu y sẽ hơn người khác!
(5) Ở Trung Quốc, huyện rất lớn, cho nên người nông thôn ít có dịp lên
huyện.
(6) Cũng là một khía cạnh của "phương pháp thắng lợi tinh thần". Người
nơi khác không làm như người làng y, là họ sai, và y hơn họ, trái lại AQ hơn
người làng y ở chỗ y biết nhiều, hiểu biếtt rộng. Như thế là lấy mình làm bản
vị để nhận xét người khác.
AQ là người "trước kia có bề có thế", kiến thức rộng, lại "được việc", kể
ra cũng đã có thể gọi là người "hoàn toàn" lắm rồi. Chỉ đáng tiếc là trong
người y còn có một tí khuyết điểm. Bực bội nhất là ngay trên đầu có một đám
sẹo to tướng chẳng biết từ bao giờ. Mặc dù đám sẹo đó cũng là vật sở hữu
của y, nhưng xem trong ý tứ y thì hình như y cũng chẳng cho là quý báu gì,
bởi vì y kiêng tuyệt không dùng đến chữ "sẹo" và tất cả những tiếng âm gần
giống âm "sẹo". Về sau cứ mở rộng phạm vi dần, tiếng "sáng", tiếng "rạng"
cũng kiêng, rồi tiếng "đèn", tiếng "đuốc" cũng kiêng tuốt. Chẳng cứ người
nào, bất kỳ vô tình hay hữu ý mà phạm phải húy là AQ nổi giận, cái đám sẹo
đỏ ửng lên, y nhìn để đánh giá đối thủ, rồi kẻ ít mồm ít miệng là y chửi, kẻ
sức yếu là y đánh. Nhưng chẳng biết thế quái nào, AQ thường vẫn thua nhiều
hơn là được. Do đó y thay đổi dần dần chính sách, về sau chỉ lườm kẻ thù
bằng một cặp mắt giận dữ nữa mà thôi. (7)

Nào ngờ, sau lúc AQ thi hành cái chính sách "lườm nguýt" đó thì bọn vô
công rồi nghề ở làng Mùi lại càng thích chọc ghẹo y hơn. Hễ thấy mặt AQ
đâu là y như chúng nó giả vờ làm bộ ngạc nhiên nói:
- Ơ kìa! Sáng quang lên rồi kia kìa!
AQ lại nổi giận, lại lườm bằng một cặp mắt rất dữ tợn. Nhưng chúng nó
vẫn không sợ, cứ nói:
- À té ra có ngọn đèn bảo hiểm (8)kia kìa.
----(7) "Lườm kẻ thù mạnh hơn mình bằng một cặp mắt giận dữ" nhưng
không dám chống cự lại, cũng là một khía cạnh của "phương pháp thắng lợi
tinh thần".
(8) Thứ đèn thợ mỏ vẫn dùng ở dưới hầm để trông cho rõ mà làm việc.
Không có cách gì đối phó, AQ đành nghĩ ra một câu để trả thù:
- Thứ chúng mày không xứng...
Lúc đó, y lại cảm tưởng rằng cái sẹo trên đầu y không phải là một cái sẹo
tầm thường mà là một cái sẹo vinh diệu, danh giá nữa kia. Nhưng như trên
kia đã nói, AQ là người kiến thức rộng, y biết ngay rằng nếu y nói nữa nhất
định sẽ phạm húy, nên y không nói hết câu.
Thế mà lắm đứa vẫn chưa chịu thôi, cứ ghẹo y, thành ra cuối cùng lại
đánh nhau. Thực tế thì AQ thua, người ta nắm lấy cái đuôi sam vàng hoe của
y và dúi đầu vào tường thình lình bốn năm cái liền rồi mới hả dạ bỏ đi. Còn
AQ thì đứng ngẩn người ra một lúc, nghĩ bụng:
- Nó đánh mình thì khác gì nó đánh bố nó. Thật thời buổi này hết chỗ nói.

(9)
----(9) Đoạn này Lỗ Tấn nói đến một khía cạnh thần diệu của "phương pháp
thắng lợi tinh thần" của chú AQ. Không căn cứ vào đâu cả, AQ tự cho mình
là bố người khác: "Nó đánh mình thì khác gì đánh bố nó!".
Rồi cũng hớn hở ra về, vẻ đắc thắng.
Cái điều AQ vừa nghĩ trong bụng, về sau y nói toạc ra. Vì vậy, những kẻ
vẫn hay chọc ghẹo y đều biết rõ cái thủ đoạn đắc thắng tưởng tượng của y.
Cho nên, từ đó hễ đứa nào tóm lấy cái đuôi sam vàng hoe của y, nó cũng bảo:
- AQ này! Đây không phải là con đánh bố đâu nhé! Đây là người đánh
con vật, nghe chưa? Hãy nói đi nào: Người đánh con vật.
AQ hai tay cố giữ lấy cái đuôi sam, nghếch đầu lên nói:
- Đánh con sâu! Được chưa? Tớ là sâu! Chưa thả ra à!
Tuy AQ đã nhận là sâu rồi mà nó vẫn chưa chịu thả. Nó còn tóm lấy đầu y
dúi luôn năm sáu cái thình thình nữa vào chỗ nào gần đó rồi mới hớn hở bỏ
đi, yên trí rằng sau trận này, y có thể xấu hổ mà chết đi được! Nhưng chưa
đầy mươi giây đồng hồ sau, AQ đã lại hớn hở ra về, có vẻ đắc thắng. Y nhận
thấy y là người giỏi nhịn nhục bậc nhất, và ngoài việc "nhịn nhục" ra, thì về
mọi phương diện, y vẫn là người "bậc nhất". Trạng nguyên cũng chỉ là người
"bậc nhất" mà thôi! "Thứ mày kể vào đâu!" (10)
----(10) Mỉa mai thay! Cái gì AQ cũng là người bậc nhất, kể cả việc nhịn
nhục! "Phương pháp thắng lợi tinh thần" đã làm cho y mù quáng đến mức ấy!

Sau lúc đã dùng bấy nhiêu phương pháp thần diệu ra đối phó với kẻ thù,
AQ liền khoan khoái đi tới quán rượu, nốc luôn mấy chén, đùa cợt với anh
này, cãi lộn với anh kia, lại "đắc thắng" rồi mới hớn hở về đến Thổ Cốc, ngả
ra làm một giấc đến sáng.
Giá phỏng trong túi có sẵn tiền thì AQ đi đánh bạc. Giữa một đám người
xúm nhau ngồi xổm, AQ mặt đầm đìa những mồ hôi là mồ hôi, chen ngay
vào, tiếng nói giòn hơn ai hết.
- Này, cửa Thanh lang, bốn quan đây!
- Mở lớ!
Bác nhà cái vừa mở vừa xướng, mặt cũng đầm đìa những mồ hôi là mồ
hôi.
- Thiên môn lớ... Bao nhiêu cửa giác cho về lớ! Cửa nhân và Xuyên
đường để lại lớ! Tiền AQ đâu? Đưa đây!
- Cửa Xuyên đường một quan này! Quan năm này!
Giữa bấy nhiêu tiếng xướng ngân nga đó, tiền của AQ cứ thế dần dần luồn
vào túi một bọn người khác, mặt cũng như mặt y, cũng đầm đìa những mồ
hôi là mồ hôi. Cuối cùng, AQ đành tháo ra ngoài vòng, đứng sau lưng bọn
con bạc mà nhìn vào và hồi hộp thay cho kẻ khác, cho đến lúc tan sòng mới
ngậm ngùi trở về đền Thổ Cốc, để hôm sau sẽ lại vác cặp mắt sưng húp đi
làm thuê.
Kể ra "mất ngựa biết đâu không phải là một điều may cho ông già cửa ải"
(11). Đã có lần, AQ bất hạnh được luôn một canh bạc, nhưng lần ấy cơ hồ lại
như là thất bại.
-----

(11) Dịch câu "Tái ông thất mã, an tri phi phúc" trong Hoài nam tử, Lỗ
Tấn hay dùng điển tích để đùa bỡn với lối văn cổ. Hoài nam tử chép chuyện
Tái ông như sau: "Ông cụ già cửa ải mất ngựa. Người ta đến hỏi thăm, ông
nói: "Biết đâu mất ngựa không phải là điều may!" Mấy tháng sau, con ngựa
vừa mất lại dẫn một con ngựa khác rất tốt về. Người ta đến mừng ông. Ông
lại nói: "Biết đâu được ngựa không phải là điều rủi". Quả nhiên, vài hôm sau,
người con ông cưỡi ngựa, ngã, gẫy mất một chân. Người ta lại đến thăm, ông
nói: "Biết đâu không phải là một điều may". Thì năm sau, vùng ấy bị giặc đến
cướp, người làng ra đánh bị chết gần hết, duy hai bố con ông, vì bố già con
què mà sống sót. Câu chuyện Tái ông, người ta vẫn thường dẫn làm điển tích
văn liệu để nói rằng: Việc đời may rủi thật khó mà biết trước.
Đêm hôm ấy, làng Mùi rước thần. Theo lệ thường, làng có tổ chức một
đám hát. Bên rạp hát, cũng theo lệ thường, có mấy sòng bạc. Đối với AQ,
tiếng trống, tiếng phèng la bên rạp như phảng phất ở đâu ngoài mười dặm
đường xa dội lại. Chỉ có tiếng xướng của nhà cái là y nghe rành mạch. Y
được luôn mấy hội. Tiền đồng thành bạc hào, bạc hào thành bạc đồng, bạc
đồng chất dần thành một đống; AQ đắc ý, mặt mày nở hẳn lên.
- Này! Thiên môn hai đồng này!
AQ không biết rõ ai đánh nhau với ai và vì cớ gì, chỉ thấy tiếng mắng
chửi, tiếng đấm đá cứ ào ào loạn xạ cả lên, choáng cả đầu óc một hồi khá lâu.
Lúc y ngồi dậy được thì lũ con bạc đã biến đâu mất, cả bọn người xung
quanh hồi nãy cũng không thấy một ai nữa. AQ cảm thấy có mấy chỗ đau ran
lên như vừa bị mấy quả đấm, mấy cú đá vào người. Trước mặt y, một bọn
đứng nhìn ra vẻ ngạc nhiên. AQ bàng hoàng chạy về đền Thổ Cốc, rồi đến
lúc định được thần hồn thì mới sực nhớ ra rằng đồng tiền của mình cũng bay
đâu mất rồi. Trong mấy ngày hội, bọn phường bạc đều là người tứ chiếng,
biết dò đâu cho ra manh mối?
Rõ ràng một đống bạc đồng trắng xóa lên đó, mà lại là của mình, thế mà

bây giờ biến đâu mất! Cứ cho là "con nó cướp của bố đi" và tự mắng mình là
đồ "con sâu", cũng vẫn không khuây được. Lần ấy, AQ mới hơi cảm thấy nỗi
đau khổ của một cuộc bại trận thật tình.
Nhưng chẳng mấy chốc AQ đã chuyển bại thành thắng. Y sẽ dang cánh
tay phải lên, ráng hết sức đánh vào mặt y luôn hai bạt tai, đau ran. Đánh
xong, y hình như đã hả dạ, tựa hồ người đánh là mình mà người bị đánh lại là
một "mình" nào khác... Rồi một lát, y có cảm tưởng rằng y vừa mới đánh một
đứa nào ấy, mặc dù còn đau nhức cả mặt mũi. Y hả lòng hả dạ ngả lưng
xuống giường.
Thế là ngủ thẳng. (12)
----(12) Đây là khía cạnh kỳ diệu nhất của "phương pháp thắng lợi tinh thần"
của AQ có nhiều cách chuyển bại thành thắng: tự đề cao mình, xem khinh kẻ
thù, lườm nguýt kẻ thù, cho mình là bố người khác, tự đánh mình mà lại có
cảm tưởng là mình đánh người khác!

TUYỂN TẬP TRUYỆN NGẮN LỖ
TẤN
Lỗ Tấn
www.dtv-ebook.com
Chương 2: Lược Thuật Thêm Về Những Chuyện Đắc Thắng Của AQ
Tiếng rằng AQ bao giờ cũng "đắc thắng", nhưng thật ra mãi đến ngày Cụ
Cố nhà họ Triệu tát cho mấy tát tai vào mặt thì y mới nổi tiếng hẳn.
Đưa hai quan tiền rượu kỉnh bác khán xong xuôi rồi, AQ uất ức về nhà,
ngả lưng xuống giường, nghĩ bụng: "Thời buổi này, hết chỗ nói! Con đánh
bố!". Nhưng lại sực nghĩ ra rằng: Cụ Cố nhà họ Triệu, oai vệ biết bao nhiêu
mà mình cũng xem như là bậc con mình, cho nên y lại dần dần tỏ vẻ đắc ý.
Rồi y đứng dậy, hát bài Gái hóa thăm mồ (1)và đi tới quán rượu. Trong lúc
đó, y có cảm tưởng là Cụ Cố nhà họ Triệu vẫn là nhân vật oai vệ hơn ai hết.
----(1) Một vở kịch lưu hành ở địa phương Thiệu Hưng (Chiết Giang), quê
tác giả.
Nói nghe có vẻ lạ lùng, nhưng từ hôm AQ bị đánh, thì quả nhiên người
làng đối với y xem chừng kiêng nể hơn trước nhiều. Thấy vậy, AQ nghĩ
bụng: "Hẳn có lẽ bởi vì mình là bực bố Cụ Cố nhà họ Triệu!". Thật ra, nào có
phải thế. Theo lệ thường, ở làng Mùi, nếu tên Kèo đánh tên Cột, anh Ba đánh
anh Năm thì xưa nay chẳng ai để ý đến cả. Nhưng có dính dáng đến một nhân
vật "xù" như là Cụ Cố nhà họ Triệu chẳng hạn, thì mới có tiếng đồn. Lúc đã
có tiếng đồn thì không những người đánh đã có danh có giá mà luôn cả người
bị đánh cũng nhờ đó mà lẫy lừng (2). Còn như nói đến sự phải trái thì nhất
định là lỗi về AQ rồi, không cần phải bàn nữa. Tại sao vậy? Thì chả lẽ Cụ Cố

nhà họ Triệu lại có thể có lỗi được hay sao?(3) Nhưng, nếu AQ có lỗi, thì sao
người ta lại có vẻ kiêng nể y hơn trước? Nào ai biết đâu đấy! Kẻ xuyên tạc thì
cho rằng hoặc giả là vì AQ nói y là bà con với Cụ Cố họ Triệu, tuy bị đánh
đấy, song người ta vẫn e rằng AQ nói cũng có phần nào đúng, thà kiêng nể y
chút đỉnh có lẽ cũng êm hơn. Nếu không phải như thế thì có thể nói là AQ
cũng như con bò thái lao tế thánh (4), tuy chỉ là một con vật, chẳng khác con
dê, con lợn thường, nhưng đã được Đức thánh ngài nhúng đũa vào rồi thì bao
nhiêu tiên nho, đố bác nào dám động vào nữa!
----(2) Tác giả cực tả uy thế tinh thần, uy thế chính trị tuyệt đối của giai cấp
địa chủ ở nông thôn.
(3) Sống trong sự áp bức trường kỳ của giai cấp địa chủ, dân làng Mùi đã
trở nên mê muội đến mức chỉ biết phụ họa giai cấp địa chủ. Vô hình trung,
Lỗ Tấn đã đặt ra một vấn đề rất lớn là giác ngộ quần chúng nông thôn, phóng
tay phát động họ thì mới làm cho cuộc cách mạng ở nông thôn thắng lợi
được.
(4) Theo tục lệ tế lễ ngày trước thì thái lao chỉ bò, lợn, dê (tam sinh), về
sau thì thái lao chỉ con bò.
Từ đó AQ đắc ý được mấy năm ròng.
Rồi đến mùa xuân năm nọ, AQ say mềm bước đi trên con đường làng,
bỗng thấy lão Vương râu xồm đang mình trần trùi trụi, ngồi bắt rận bên một
góc tường dưới bóng mặt trời. Bất giác, AQ cũng nghe ngứa ran cả mình lên.
Cái lão Vương râu xồm này, râu vừa xồm lại vừa lắm sẹo, trong làng vẫn
quen gọi là lão Vương sẹo xồm, nhưng AQ bỏ bớt chữ "sẹo" đi. Và AQ khinh
lão ra mặt. Cứ trong ý tứ AQ thì sẹo chẳng lấy gì làm lạ cả, chỉ bộ râu quai
nón kia mới là kỳ quặc, mới là chướng mắt! (5)Thế rồi AQ sẽ ngồi xuống

cạnh Vương râu xồm. Kể ra, nếu là kẻ khác thì chưa hẳn AQ đã ngồi một
cách vô ý vô tứ như vậy. Nhưng lão râu xồm này thì sợ cóc gì mà chẳng
ngồi! Nói trắng ra, AQ chịu ngồi như thế này là vẻ vang cho lão ta lắm rồi.
----(5) AQ chỉ thấy cái xấu của người khác, không thấy cái xấu của mình.
AQ cũng cởi mảnh áo cộc cụt rách ra, và cũng mần mò, tìm tòi một lúc.
Chẳng biết vì áo mới giặt hay là vì AQ lơ đễnh mà một hồi khá lâu, y chỉ bắt
được có ba bốn con thôi! Liếc qua bên cạnh thấy lão râu xồm đã làm luôn
một lúc ba, bốn, năm, sáu con, và cứ con này đến con khác, chét vào răng,
cúp nghe đánh "bụp" lên từng tiếng một!
AQ lúc đầu còn thất vọng, sau phải cáu lên. Làm sao cái lão Vương râu
xồm đáng ghét thế kia mà lại bắt được nhiều rận như vậy, còn mình thì ít ỏi
thế này, còn gì là thể thống nữa? Y muốn tìm cho ra một hai chú rận to, thế
mà vẫn không được! Tìm đi tìm lại, mãi mới được một chú choai choai. AQ
nét mặt hầm hầm, nhét vào giữa cặp môi dày, rán hết sức cúp một cái, thế mà
tiếng cúp lại chỉ tẹt một tiếng, vẫn không kêu to bằng Vương râu xồm. (6)
----(6) Bất cứ việc gì AQ cũng không chịu thua ai!
Vết sẹo trên đầu AQ đỏ bừng lên. Y vất mẹ áo xuống đất, nhổ một bãi
nước bọt nói:
- Đồ sâu róm!
- Đồ chó ghẻ, mày mắng ai đấy?
Vương râu xồm vừa trả lời vừa ngước mắt lên, ra vẻ khinh bỉ.

Gần đây, AQ tiếng được người ta kiêng nể và cũng hay lên mặt, nhưng
gặp tụi lưu manh trong làng thường cà khịa với y thì y vẫn e sợ. Chỉ có lần
này là tinh thần thượng võ của y lại hăng lên ghê lắm! Cái thằng râu quai nón
xồm xoàm cả mặt kia mà cũng dám nói lếu nói láo à?
- Thằng nào nghe là chửi thằng ấy!
AQ đứng phắt dậy, hai tay chống nạnh.
- Thằng này lại ngứa xương ống rồi hẳn?
Vương râu xồm vừa nói vừa khoác áo lên mình, cũng đứng dậy.
AQ tưởng nó định chuồn, thốc ngay vào, cho một quả đấm. Nào ngờ quả
đấm chưa bén tầm thì Vương râu xồm đã tóm lấy AQ giật một cái. AQ loạng
choạng ngã sấp xuống. Tức thì Vương râu xồm níu lấy cái đuôi sam, lôi tới
bên tường, định chiếu lệ dúi đầu vào tường... AQ nghếch đầu lên nói:
- Người quân tử chỉ đấu khẩu, ai đi đấu sức? (7)
----(7) Lúc thua, AQ mới nghĩ đến cách cư xử của người quân tử để tự đề cao
và khinh rẻ kẻ thù. Đó cũng là một khía cạnh của "phương pháp thắng lợi tinh
thần".
Hình như lão Vương râu xồm này không "quân tử" cho lắm, nên nó không
đếm xỉa tới câu nói ấy, cứ dúi đầu AQ vào tường luôn năm cái liền, đoạn rán
sức xô một cái thật mạnh làm cho AQ ngã té ra đằng kia có đến năm sáu
thước, bấy giờ mới hả dạ, đắc ý bỏ đi.
Trong ký ức của AQ thật chưa bao giờ có một chuyện nhục nhã như thế.
Số là đối với Vương râu xồm quai nón kia, AQ cười nó thì có, chứ chưa bao

giờ nó lại dám cười AQ? Nói gì đến chuyện đấm đá! Thế mà lần này... nó
dám thượng cẳng chân hạ cẳng tay, ai ngờ như thế được! Chẳng lẽ lại đúng
như người ta nói: vì đức Hoàng đế sắp bỏ khoa thi, không cần lấy tú tài cử
nhân nữa, do đó mà thanh thế họ Triệu nhà mình từ nay kém oai đi. Có thế
chúng nó mới dám xem thường xem khinh mình ra mặt.
AQ đứng ngơ ngác chả hiểu thế nào cả.
Đằng xa có người đi tới. Thì chính là kẻ thù của AQ. Hắ...